- Πώς οι ψυχολόγοι μελετούν το νου;
- Ανθρώπινη συμπεριφορά: το ερευνητικό πεδίο της ψυχολογίας
- Ψυχολογία και άλλες ειδικότητες
- Κλάδοι της ψυχολογίας
Ψυχολογία: η επιστήμη του νου
Η ψυχολογία είναι αδιαμφισβήτητα η επιστήμη του νου, του εγκεφάλου και της συμπεριφοράς.
Το ανθρώπινο μυαλό είναι η πιο πολύπλοκη μηχανή στη γη. Είναι η πηγή της κάθε σκέψης και κάθε συμπεριφοράς.
Πώς οι ψυχολόγοι μελετούν το νου;
Αλλά πως μπορούμε να μελετήσουμε κάτι τόσο σύνθετο και μυστηριώδες όπως ο νους; Ακόμα και αν είχαμε τη δυνατότητα να ανοίξουμε το σκάλπ ενός πρόθυμου εθελοντή και να κοιτάξουμε μέσα το μόνο που θα βλέπαμε είναι η δομή του . δεν μπορούμε λοιπόν να δούμε τη σκέψη. Δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε τα συναισθήματα, τις μνήμες, τις αντιλήψεις ή τα όνειρα. Τότε πώς οι ψυχολόγοι μελετάμε το νου;
Στην πραγματικότητα, οι ψυχολόγοι υιοθετούν μια παρόμοια προσέγγιση όπως και οι ερευνητές άλλων επιστημών. Οι πυρηνικοί φυσικοί που εστιάζουν το ενδιαφέρον τους στη δομή του ατόμου, δεν μπορούν να παρατηρήσουν τα πρωτόνια, τα ηλεκτρόνια και τα νετρόνια άμεσα. Αντί αυτού προβλέπουν πώς αυτά τα στοιχεία θα έπρεπε να συμπεριφέρονται και πραγματοποιούν τα πειράματά τους για να επιβεβαιώσουν ή να καταρρίψουν τις προσδοκίες τους.
Ανθρώπινη συμπεριφορά: το ερευνητικό πεδίο της ψυχολογίας
Με παρόμοιο τρόπο, οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν την ανθρώπινη συμπεριφορά σαν μια ιδέα για το πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος νους. Αν και δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε τον ανθρώπινο νου άμεσα, οτιδήποτε κάνουμε, σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και λέμε καθορίζεται από την λειτουργία του μυαλού. Έτσι οι ψυχολόγοι παίρνουν την ανθρώπινη συμπεριφορά σαν την the raw data για να τεστάρουν τις θεωρίες τους για το πώς ο νους δουλεύει.
Όταν ο Γερμανός ψυχολόγος Wilhelm Wundt (1832-1920) ίδρυσε το πρώτο πειραματικό εργαστήρι στο Leipzig το 1879, λάβαμε ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών σχετικά με τη σύνδεση και τη σχέση μεταξύ εγκεφάλου, νου, και συμπεριφοράς .
Η ψυχολογία και άλλες ειδικότητες.
Η ψυχολογία βρίσκεται σε διεπιστημονική επαφή και με άλλες επιστήμες άλλες επιστήμες, την βιολογίατης ιατρικής, της γλωσσολογίας, της φιλοσοφίας, της ανθρωπολογίας, της κοινωνιολογίας αλλά και της τεχνητής νοημοσύνης.
Για παράδειγμα, η νευροψυχολογία βρίσκεται σε συνάρτηση με τη βιολογία επειδή και οι δύο έχουν ως απώτερο στόχο τη χαρτογράφηση των διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου και να εξηγήσουν πως η καθεμιά από αυτές χρησιμοποιεί διαφορετικές λειτουργίες του εγκεφάλου όπως η μνήμη ή η γλώσσα. Άλλοι κλάδοι τις ψυχολογίας είναι πιο στενά συνδεμένες στην ιατρική. Οι ψυχολόγοι της υγείας βοηθούν ανθρώπους να ανταπεξέρχονται στον πόνο και στις ανίατες ασθένειες. Με παρόμοιο τρόπο οι κλινικοί ψυχολόγοι βοηθούν ανθρώπους που υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές.
Κλάδοι της ψυχολογίας.
Κάθε προσπάθεια να εξηγήσουμε το λόγο που κάθε ανθρώπινη ύπαρξη σκέφτεται και συμπεριφέρεται με ένα συγκεκριμένο τρόπο αναπόφευκτα συνδέεται με τον ένα ή τον άλλο κλάδο της ψυχολογίας. Οι διαφορετικοί κλάδοι της ψυχολογίας είναι υπερβολικά ευρείς. Και συμπεριλαμβάνουν:
- Γνωστική ψυχολογία
Το επιστημονικό πεδίο της γνωστικής ψυχολογίας βασίζεται στην προσπάθεια ερμηνείας φαινομένων όπως η αντίληψη και άλλες διανοητικές διεργασίες. Η προσπάθεια αυτή έχει ως στόχο την εξήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα έρευνας για τη λειτουργία της μνήμης, της προσοχής, της αντίληψης, της αναπαράστασης της γνώσης, της σκέψης, της δημιουργικότητας και της επίλυσης προβλημάτων. Αν υποθέσουμε ότι η νόηση έχει θεμελιώδεις δομές η γνωστική ψυχολογία θέτει το ερώτημα πώς αποκτάμε τη γνώση. Η έρευνα αναπαριστά αυτή τη διαδικασία σαν έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή στον οποίο οι πληροφορίες εισέρχονται, επεξεργάζονται και αποθηκεύονται έτσι ώστε να έχουμε άμεση πρόσβαση όταν τις χρειαζόμαστε. Σε αυτό το σημείο είναι που ανώτερες διαδικασίες όπως η γλώσσα, η μνήμη, η σκέψη και η επίλυση προβλημάτων που μετασχηματίζουν την πληροφορία σε γνώση. Η γνωστική ψυχολογία έχει συμβάλλει ζωτικά στην κατανόηση της μάθησης και έχει τεράστια εφαρμογή στην παιδική ψυχολογία αλλά και όχι μόνο.
- Κλινική ψυχολογία
Κλινική ψυχολογία είναι ο κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται με την διάγνωση, τη μελέτη και αντιμετώπιση των διαταραχών της ανθρώπινης ψυχής. Ο κλινικός ψυχολόγος μπορεί να προβεί σε διάγνωση μιας κλινικής κατάστασης που θεωρείται παθολογική.
Το εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών DSM IV είναι το βιβλίο στο οποίο βασιζόμαστε και στο οποίο περιγράφονται τα κριτήρια, τα συμπτώματα και πιθανές συμπεριφορές. Ωστόσο, οι έρευνες προσθέτουν νέα στοιχεία και νέα αποτελέσματα αναφορικά με τις διαταραχές και τα γνωρίσματά τους. Η κλινική ψυχολογία στοχεύει στην εφαρμογή των ψυχολογικών αρχών μεθόδων και διαδικασιών για την κατανόηση εκτίμηση, πρόβλεψη και βελτίωση της συναισθηματικής, συμπεριφορικής και κοινωνικής δυσπροσαρμογής που συνοδεύουν τις ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις των ανθρώπων.
- Εξελικτική ψυχολογία
Η εξελικτική ψυχολογία είναι ο κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται με την ανάπτυξη της ανθρώπινης φύσης σε επίπεδο συναισθηματικό, πνευματικό, συγκινησιακό και υπαρξιακό. Οι εξελικτικοί ψυχολόγοι ερευνούν τα στάδια της ζωής του ανθρώπου και την διαφοροποίηση των ψυχικών και πνευματικών λειτουργιών από τη γέννηση έως και το θάνατο. Οι δυναμικές του ατόμου διαφοροποιούνται μετασχηματίζονται και αλλοιώνονται στην πορεία της ζωής με έναν τρόπο που η εξελικτική ψυχολογία αναζητά ανακαλύπτει και προσδιορίζει μέσω διαχρονικών και συγχρονιστικών ερευνών. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών μας δίνουν τη δυνατότητα να κατανοούμε την ανθρώπινη συμπεριφορά και να βγάζουμε συμπεράσματα ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση προβλημάτων σε κάθε ένα από τα στάδια της ζωής.
- Εγκληματολογική ψυχολογία
η εγκληματολογική ψυχολογία αποτελεί τον κόμβο μεταξύ της ψυχολογίας και του νομικοί συστήματος. Είναι ο κλάδος εκείνος που ασχολείται με τη συλλογή, ανάλυση και παρουσίαση των ψυχολογικών στοιχείων για δικαστικούς λόγους. Η εφαρμογή της εγκληματολογικής ψυχολογίας προϋποθέτει κατανόηση του νομικού συστήματος και τις σχετικές δικαιοδοσίες, με σκοπό να είναι σε θέση να κάνει νομικές εκτιμήσεις και να συσχετίζεται κατάλληλα με δικαστές, δικηγόρους και άλλους επαγγελματίες που σχετίζονται ,με το νόμο. Ένα σημαντικό κομμάτι της δουλειάς των ψυχολόγων αυτής της ειδικότητας είναι η ικανότητας τους να καταθέτουν στο δικαστήριο, να αναδιατυπώνουν ψυχολογικά ευρήματα στη νομική «γλώσσα», να παρέχουν πληροφόρηση στο νομικό προσωπικό με έναν τρόπο που να είναι κατανοητός. Επίσης συμβάλλει και ξεκαθαρίζει την αξιοπιστία μαρτύρων όπου αυτό είναι υπό αμφισβήτηση.
- Ψυχολογία της υγείας
Η ψυχολογία της υγείας ασχολείται με την κατανόηση της σχέσης της βιολογίας, της συμπεριφοράς και του κοινωνικού πλαισίου κι πώς όλα αυτά επηρεάζουν την υγεία και την αρρώστια. Οι ψυχολόγοι της υγείας δουλεύουν παράλληλα με άλλους επαγγελματίες της υγείας, δουλεύουν στην αλλαγή της συμπεριφοράς στη δημόσια υγεία, διδάσκουν στα πανεπιστήμια και διεξάγουν έρευνα. Παρότι εντοπίζεται στα πλαίσια της κλινικής ψυχολογίας, τέσσερις διαφορετικοί κλάδοι έχουν αναπτυχθεί και αυτοί είναι κλινική ψυχολογία της υγείας, επαγγελματική ψυχολογία της υγείας, ψυχολογία της δημόσιας υγείας και η κοινοτική ψυχολογία της υγείας.
- Συμβουλευτική ψυχολογία.
Η συμβουλευτική ψυχολογία είναι ένας κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται με την εξέλιξη της ανθρώπινης ύπαρξης βασισμένη στις δυνατότητες του ίδιου του ατόμου. Προάγει την αυτογνωσία και αναζητά τις εσωτερικές ανεξάντλητες πηγές του ανθρώπου σα μέσο αλλά και θεμέλιο μέσω των οποίων η δυναμική κάθε ατόμου έρχεται στην επιφάνεια. Η συμβουλευτική ψυχολογία δεν έχει ως στόχο τη συμβουλή στον άνθρωπο σε προσωπικά θέματα αλλά την συμβουλή στον άνθρωπο στο να κατανοήσει τον εαυτό, να συνειδητοποιήσει την παγίδευση, να θέσει ο ίδιος στόχους και να βρει τη δική του λύση στο αδιέξοδο. Η συμβουλευτική προσανατολίζεται στην αυτονομία και την ανεξαρτητοποίηση ενώ συμβάλει σημαντικά στην απόκτηση δεξιοτήτων και ανάπτυξη δεξιοτήτων με στόχο την ευημερία. Οι σύμβουλοι πρέπει να είναι εξειδικευμένοι στις διάφορες προσεγγίσεις και να υπάρχουν με τρόπο υποστηρικτικό και σε καμία περίπτωση δογματικό.
- Νευροψυχολογία
Η νευροψυχολογία είναι ο κλάδος που επιδιώκει ανίχνευση αλλαγών σε γνωστικό επίπεδο και επίπεδο συμπεριφοράς όταν μια εγκεφαλική βλάβη υποψιαζόμαστε ότι υπάρχει ή γνωρίζουμε ότι ήδη υπάρχει. Είναι μια από τις κλινικές εξειδικεύσεις στις νευροεπιστήμες. Αναγνωρίζει τη φύση των δυσλειτουργιών τόσο στον εγκέφαλο όσο και στη συμπεριφορά, κατανοούν τις συνέπειες αυτών των αλλαγών στην καθημερινότητα των ανθρώπων και συμβάλλει στην αποτελεσματική αλλά και επαρκή οικονομική κλινική διαχείριση των ατόμων που επηρεάζονται από τέτοιου είδους δυσλειτουργίες. Ο νευροψυχολόγος εξειδικεύεται στη διάγνωση τέτοιων δυσλειτουργιών του ανώτατου εγκεφαλικού συστήματος. Τέτοιου είδους ανωμαλίες είναι η αμνησία, η αφασία, και άλλες ειδικές διαταραχές προσοχής. Οι νευροψυχολόγοι έχουν θεμελιώσει μονάδες νευροψυχολογίας, κλινικές και παραρτήματα σε διάφορες μονάδες άμεσης παρέμβασης όπως νευρολογικές κλινικές και μονάδες αποκατάστασης.
- Κοινωνική ψυχολογία
Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι δραστηριοποιούνται στην έρευνα της κοινωνικής και ψυχολογικής συμπεριφοράς. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρεί τη δυναμική συσχέτηση που αναπτύσσεται μεταξύ των συναισθημάτων των πράξεων και των σκέψεων του κοινωνικού ατομου σε πλαίσια διαπροσωπικών σχέσεων, συμμετέχει σε ομάδες, επηρεάζεται από τον κοινωνικό περίγυρο και συσχετίζεται με ένα συγκεκριμένο πολιτισμικό πλαίσιο. Η συνάρτηση όλων αυτών αλλά και η συμβολή των ικανοτήτων και των προδιαθέσεων του καθενός καταδεικνύει την κοινωνική μας συμπεριφορά. Ο τομέας της κοινωνικής ψυχολογίας είναι ιδιαίτερα συναρπαστικός καθώς οι επιστήμονες επιβεβαιώνουν συνεχώς την άρρηκτη και αμφίδρομη σχέση μας με την κοινωνία ενώ δεν παραλείπουν να τονίζουν την τεράστια δυναμική επιρροή των κοινωνικών δομών και θεσμών στην καθημερινότητά μας.
Ο κοινός παρονομαστής όλων αυτών των κλάδων είναι η επιθυμία εξακρίβωσης και επαλήθευσης της ανθρώπινης συμπεριφοράς , βασισμένη στη λειτουργία του εγκεφάλου, με βάση τους κανόνες της επιστημονικής έρευνας και μεθοδολογίας , που περιλαμβάνει υποθέσεις και έλεγχο των υποθέσεων με στατιστικές , εξαγωγή σημαντικών συμπερασμάτων, και την διαμόρφωση συμπερασμάτων και θεωριών.